बुकनवाडीतील ‘अझोला’ चारा निर्मिती युनिटला मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर यांची सदिच्छा भेट; पशुपालकांना तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याचे आवाहन
अझोला ठरणार दुग्धव्यवसायासाठी वरदान! पशुखाद्यावरील खर्च कमी करून दूध उत्पादन वाढविण्याची संधी
धाराशिव प्रतिनिधी : जिल्ह्यातील चारा टंचाईवर मात करण्यासोबतच दुग्धव्यवसाय अधिक किफायतशीर आणि फायदेशीर करण्यासाठी नाविन्यपूर्ण उपक्रम राबविण्यावर भर दिला जात आहे. याच अनुषंगाने धाराशिव तालुक्यातील बुकनवाडी येथील प्रगतशील शेतकरी ऋषिकेश खरात यांच्या शेतावर उभारण्यात आलेल्या ‘अझोला चारा निर्मिती युनिट’ला जिल्हा परिषदेच्या मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर यांनी सदिच्छा भेट देऊन पाहणी केली. कमी जागेत आणि तुलनेने कमी खर्चात पौष्टिक हिरवा चारा उपलब्ध करून देणाऱ्या या उपक्रमाची माहिती घेत त्यांनी जिल्ह्यातील अधिकाधिक पशुपालकांपर्यंत हे तंत्रज्ञान पोहोचविण्याच्या दृष्टीने नियोजनबद्ध प्रयत्न करण्याच्या सूचना संबंधित अधिकाऱ्यांना दिल्या.
या पाहणी दौऱ्यावेळी पशुसंवर्धन उपायुक्त डॉ. दीपक मुळे, पशुसंवर्धन सहाय्यक आयुक्त डॉ. वैभव पाटील, पशुवैद्यकीय अधिकारी डॉ. क्षिरसागर आणि पशुधन विकास अधिकारी श्री. नाथबुवा यांची प्रमुख उपस्थिती होती.
चारा टंचाईवर मात करण्यासाठी प्रभावी पर्याय
दुग्धव्यवसायामध्ये जनावरांच्या आहारावर मोठ्या प्रमाणात खर्च होत असतो. हिरव्या चाऱ्याची कमतरता आणि बाजारातील पशुखाद्याचे वाढते दर यामुळे पशुपालकांसमोर आर्थिक अडचणी निर्माण होतात. अशा परिस्थितीत अझोला ही जलवनस्पती पौष्टिक पूरक पशुआहार म्हणून उपयुक्त ठरू शकते. अझोलामध्ये प्रथिनांसह विविध पोषक घटक असल्यामुळे जनावरांच्या संतुलित आहारात त्याचा समावेश करण्यास महत्त्व प्राप्त झाले आहे.
बुकनवाडी येथील ऋषिकेश खरात यांनी आपल्या शेतावर अझोला चारा निर्मिती युनिट उभारून या तंत्रज्ञानाचा प्रत्यक्ष अवलंब केला आहे. त्यांच्या युनिटची पाहणी करताना अधिकाऱ्यांनी अझोला उत्पादनाची पद्धत, वाफ्यांची रचना, पाण्याचे व्यवस्थापन, सावलीसाठी नेटची व्यवस्था आणि दररोज उपलब्ध होणाऱ्या चाऱ्याची माहिती जाणून घेतली.
कमी जागेत पौष्टिक चारा निर्मिती
अझोला उत्पादनासाठी मोठ्या क्षेत्राची आवश्यकता नसते. योग्य आकाराचे वाफे, प्लास्टिक अस्तर, पाण्याची व्यवस्था आणि योग्य सावली यांच्या साहाय्याने मर्यादित जागेतही अझोलाची लागवड करता येते. त्यामुळे लहान आणि अल्पभूधारक शेतकऱ्यांनाही आपल्या गोठ्याजवळ अझोला निर्मिती युनिट उभारण्याची संधी उपलब्ध होते.
अझोलाचा नियमित आणि योग्य प्रमाणातील वापर केल्यास जनावरांच्या आहारातील पोषणमूल्ये वाढविण्यास मदत होऊ शकते. मात्र, अझोला हा संपूर्ण पशुआहाराचा पर्याय नसून तो संतुलित आहारातील पूरक घटक म्हणून वापरणे आवश्यक आहे. जनावरांचे वय, वजन, दूध उत्पादन आणि आरोग्य यांचा विचार करून पशुवैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली त्याचे प्रमाण निश्चित करणे महत्त्वाचे आहे.
पशुखाद्यावरील खर्च कमी करण्यावर भर
दुभत्या जनावरांसाठी आवश्यक असलेल्या संतुलित आहारात हिरवा चारा, सुका चारा, ऊर्जा व प्रथिने पुरविणारा खुराक, खनिज मिश्रण आणि स्वच्छ पाणी यांना महत्त्व आहे. अझोलाचा योग्य पद्धतीने आहारात समावेश केल्यास काही प्रमाणात पूरक पशुखाद्याची गरज कमी करण्यास मदत होऊ शकते. परिणामी, पशुपालकांना उत्पादन खर्चाचे व्यवस्थापन करण्याची संधी मिळू शकते.
अझोलाची गुणवत्ता, उत्पादनाचे प्रमाण, जनावरांचा आहार आणि व्यवस्थापन पद्धती यानुसार त्याचे परिणाम बदलू शकतात. त्यामुळे केवळ अझोलामुळे दूध उत्पादनात ठरावीक टक्केवारीने वाढ होईल, असा सार्वत्रिक दावा करण्याऐवजी शास्त्रीय मार्गदर्शनानुसार त्याचा वापर करणे आवश्यक आहे.
जिल्ह्यातील पशुपालकांपर्यंत तंत्रज्ञान पोहोचविण्याचे निर्देश
अझोला चारा निर्मिती युनिटची पाहणी करताना मुख्य कार्यकारी अधिकारी प्रियंवदा म्हाडदळकर यांनी या उपक्रमाचे महत्त्व जाणून घेतले. चारा टंचाईच्या काळात स्थानिक पातळीवर पौष्टिक पूरक चारा उपलब्ध होणे पशुपालकांसाठी फायदेशीर ठरू शकते. त्यामुळे अशा उपक्रमांची माहिती ग्रामीण भागातील पशुपालकांपर्यंत पोहोचविणे, त्यांना योग्य प्रशिक्षण देणे आणि उपलब्ध शासकीय योजनांबाबत मार्गदर्शन करणे आवश्यक असल्याचे या भेटीत अधोरेखित झाले.
पशुसंवर्धन विभागाच्या माध्यमातून अझोला उत्पादनाची पद्धत, त्यासाठी आवश्यक साधनसामग्री, पाण्याचे व्यवस्थापन, स्वच्छता आणि जनावरांच्या आहारातील योग्य वापर याबाबत शेतकऱ्यांना मार्गदर्शन करता येणार आहे. अशा उपक्रमांमुळे पशुपालकांमध्ये आधुनिक आणि कमी खर्चाच्या चारा व्यवस्थापन पद्धतींबाबत जागरूकता वाढण्यास मदत होईल.
पशुपालकांनी अझोला निर्मितीकडे वळावे
हिरव्या चाऱ्याची टंचाई आणि वाढता पशुखाद्य खर्च लक्षात घेता पशुपालकांनी आपल्या गोठ्याशेजारी उपलब्ध जागेचा उपयोग करून अझोला निर्मितीचा पर्याय विचारात घ्यावा. उत्पादनाची योग्य पद्धत, स्वच्छता आणि संतुलित पशुआहार यांची सांगड घातल्यास हा उपक्रम दुग्धव्यवसायाच्या खर्चाचे नियोजन करण्यासाठी उपयुक्त ठरू शकतो.
बुकनवाडी येथील ऋषिकेश खरात यांच्या शेतावरील अझोला चारा निर्मिती युनिटची पाहणी ही जिल्ह्यातील नाविन्यपूर्ण शेती आणि पशुपालन उपक्रमांना प्रोत्साहन देण्याच्या दृष्टीने महत्त्वपूर्ण ठरली. या पाहणीप्रसंगी स्थानिक शेतकरी, पशुपालक आणि पशुसंवर्धन विभागाचे कर्मचारी उपस्थित होते.
