मोहोळ : सोलापूर जिल्ह्यात दुष्काळाची तीव्रता दिवसेंदिवस वाढत असताना मोहोळ तालुक्यातील भीमा नदी ऑक्टोबर महिन्यातच कोरडी पडल्याचे चित्र दिसत आहे. एकेकाळी बारमाही पाण्याचा आधार वाटणाऱ्या भीमा नदीचे पात्र आज उघडे पडल्याने परिसरातील नागरिक आणि शेतकरी चिंतेत आहेत.
भीमा नदी ही मोहोळ तालुक्यातील अनेक गावांसाठी केवळ नदी नसून शेती, जनावरे आणि ग्रामीण जीवनाचा महत्त्वाचा आधार आहे. नदीपात्रात पाणी असल्याने परिसरातील विहिरींच्या पाणीपातळीला आधार मिळतो, तर नदीकाठच्या शेतीला दिलासा मिळतो. मात्र, ऑक्टोबरमध्येच नदीपात्र कोरडे पडल्याने पाण्याचे संकट अधिक गडद होण्याची भीती व्यक्त होत आहे. पावसाने ओढ दिल्यानंतर खरीप हंगामाला फटका बसला असून, आता रब्बी हंगामाच्या आशाही पाण्यावर अवलंबून आहेत. त्यात जनावरांसाठी चारा आणि पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न गंभीर होत चालला आहे.
‘तेव्हाचा दुष्काळ वेगळा, आताची परिस्थिती वेगळी’
१९७२ च्या दुष्काळाच्या आठवणी सांगताना ज्येष्ठ नागरिक जुन्या काळातील पाणीटंचाईचे अनुभव मांडतात. त्या काळातही दुष्काळाचे चटके बसले होते; मात्र भीमा नदीत पाणी असल्याचे आपण पाहिले होते, असे त्यांचे म्हणणे आहे. आज मात्र ऑक्टोबर महिन्यातच नदीपात्र कोरडे पडल्याने अनेकांना परिस्थितीचे गांभीर्य जाणवत आहे. अर्थात, १९७२ आणि सध्याच्या परिस्थितीची अधिकृत आकडेवारीवर आधारित तुलना आवश्यक असली, तरी ज्येष्ठ नागरिकांच्या आठवणींमधून नदीतील बदल अधोरेखित होत आहेत.
उजनीच्या पाण्याकडे लागले डोळे
भीमा नदी आणि उजनी धरण यांचा या भागातील पाण्याच्या उपलब्धतेशी जवळचा संबंध आहे. पावसाचे अनिश्चित स्वरूप, धरणातील पाणीसाठ्यावरील वाढता ताण आणि शेतीसह पिण्याच्या पाण्याची गरज यामुळे पाणी नियोजनाचे आव्हान वाढले आहे. अशा परिस्थितीत उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे, पिण्याच्या पाण्याला प्राधान्य देणे आणि गावपातळीवर पाणी व्यवस्थापनाचे नियोजन करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
भीमा नदीचे कोरडे पात्र हा केवळ एका नदीचा प्रश्न नाही, तर संपूर्ण परिसराच्या भविष्यातील पाणीस्थितीचा इशारा आहे. १९७२ च्या दुष्काळाची आठवण करून देणारी आजची परिस्थिती पाहता, पावसावर अवलंबून असलेल्या शेतीचे आणि ग्रामीण जीवनाचे पाणी संकट अधिक गंभीर होण्यापूर्वी ठोस उपाययोजना करण्याची गरज आहे. नदीपात्रातील उघडे पडलेले दगड आणि वाळू पाहताना ज्येष्ठ नागरिकांच्या आठवणींसोबतच पुढील पिढ्यांच्या पाण्याची चिंताही अधिक तीव्र होत आहे.
